RÖLÖVE (ölçü almak) 9

1. Kubbe Yüksekliği Ölçmek

1.1. Kesit ölçüleri içinde daima sorun olan ölçü kubbe yüksekliğidir. Eskiden uçan balon ile alınırdı, bugün çok yüksek değilse teleskopik metre ile veya elektronik metre ile alınmaktadır. (Elektronik metre ile yükseklik ölçüsü almak kubbeden sarkan bir eleman olmadığı zaman mümkündür)

1.2. Eğer çok yüksekse, en doğru bir şekilde teodolit ile alınır. Bunun için teodolit, kubbe merkezini gören bir yere kurulur. Bu merkezin yerdeki izdüşümü işaretlenerek teodolite olan "a" uzaklığı ölçülür. Yatay düzlem ile kubbe merkezi arasındaki açı bulunur.

1.3. Aranan "x" yükseklik: (x= tan oc x a)'dır. Buna teodolit yüksekliğini ilave ettiğimizde (x+h) kubbe yüksekliğini buluruz.

2. Görünüş Ölçüsü Almak

2.1. Teorik olarak bakıldığında cephe için ölçü almaya gerek yoktur, yatay ölçüler plandan, düşey ölçüler kesitten taşınarak cephe çizilebilir. Ancak kesitler her pencereden geçmediği için ve binanın zemin ile ilişkisini bilmek açısından cephe ölçüsü almaya gerek vardır.

2.2. Binayı eğimli bir zemine oturtabilmek için bir terazi düzlemi kurulmalıdır. Bu düzlem mevcut bir çizgi olabilir, örneğin, pencere alt çizgileri veya çepeçevre dolaşan ahşap derzi vb. Bu düzlem çizgisinden binanın dört köşesinde ve değişik yerlerde toprağa ölçüler alınarak binanın toprak zemin ile ilişkisi belirlenir.

2.3. Binayı zemine yerleştirebilmek için cephede terazi hattı kurulması

2.4. Cephedeki pencere ve kapıların ölçüleri zemin katında doğrudan ölçülerek alınabilir, daha üst katlardaki ölçüler, her katta üst üste gelen pencerelerden şakul sarkıtarak alınır.

2.5. Üst kat pencerelerinin şakül yardımıyla ölçülmesi

2.6. Eğer cephe yalı baskısı, yatay derzli ahşap veya tuğla ile, yani tekrar eden standart bir malzeme ile kaplıysa, tüm cephedeki derzleri saymak ve örneğin 10 adet derz arasının kaç cm geldiğini ölçmek cephe ölçüsünü çıkartabilmek için yeterlidir.

2.7. Görünüş yüksekliğinin derz sayısıyla bulunması

2.8. Bu bakımdan cephe ölçüleri almak için en yararlı alet fotoğraf makinesidir. Fotoğraf çektikten sonra birkaç ölçü ile cephe çizilebilir.

3. Çatı Eğimi Ölçmek

3.1. Cephede alınması en zor ölçü çatı eğimi ölçüsüdür. Eğer çatı arasına çıkılabiliyorsa bütün ölçüler alınabilir. Eğer çıkılamıyorsa çatı eğimi en basit ve doğru olarak ayarlı el nivosu ile tespit edilebilir.

3.2. Bir rölöveci yüzü binaya dönük olarak çatı eğimini göz uzantısında düz görebileceği yere kadar geriler. Ayarlı el nivosu ile bakarak çatı eğiminin açısını ve eğim yüzdesini alet üzerinde okur.

3.3. Çatı eğiminin ayarlı el nivosu ile bulunması. Eğer ayarlı el nivosu yoksa basit trigonometrik bağıntılarla çatı eğimi bulunabilir.

3.4. Rölöve ekibinden bir kişi yüzü binaya dönük olarak çatı eğimini göz hizasında düz görebileceği yere kadar geriler. Bir su terazisi ile binaya bakarak duvara işaret koyar. Bu işaretten saçak altına olan "a" mesafesini ölçer, bu ölçüye "b" saçak kalınlığı ölçüsünü ilave eder, sonra da bulunduğu yerden binanın duvarına mesafeyi ölçer, bu ölçüden daha önce, kesit ölçüleri sıra sında almış olduğu "c" saçak genişliği ölçüsünü çıkartır. Çatı eğiminin açısı: tan oc = sin oc / cos cc'dır.

3.5. Çatı eğiminin hesap yöntemi ile bulunması

3.6. Böylece çatı açısı ve eğimi bulunur. Bu yöntem daha çok iki-üç katlı ve gerileme mesafesi olan, etrafı boş binalar için kullanılabilir. Çatı eğimini tespit edebilmek için yalnız bir eğimi bulmak yeterlidir, bir bina çatısında tüm eğimler -teorik olarak - aynıdır

3.7. Çatı eğimini bulmanın bir başka yolu fotoğraftan yararlanmaktır. Bitişik binaların üst katlarına çıkarak tam çatı hizasından çekilecek bir fotoğraf çatı eğiminin çizim yoluyla bulunmasını sağlar.

3.8. Eğer bunlardan hiçbiri uygulanamıyorsa o zaman çatı kaplama malzemesi cinsine göre meyil kabul edilir. Örneğin marsilya kiremiti için % 33, alaturka kiremit için % 20, eternit kaplama için % 10 alınır.

4. Baca Yüksekliği Ölçmek

4.1. Baca yükseklikleri, enleri ve boyları çatıya çıkılarak ölçülemiyorsa ya fotoğraftan yararlanılarak orantı ile ya da malzeme özelliklerinden yararlanılarak bulunur. Eğer baca çıplak tuğla ise, tuğla cinsi ve sayısına dikkat ederek, boyutları bulunur.

4.2. Ayrıca bacaların genel boyutları yapısal olarak bellidir. Örneğin yeni baca tuğlaları 20x20x20 cm'dir. Eski harman tuğlası ile yapılan tek bacaların genişliği 35 cm'dir.

4.3. Baca yüksekliği ise gene bu tuğla boyutlarından yararlanılarak bulunur veya yapısal olarak bacaların mahyadan 50 cm. kadar yüksek olmaları gerektiğinden mahyadan yaklaşık 50 cm. kadar yükseltilir.

5. Terazi Hattı Kurmak

5.1. Kesitte mekânların yükseklik ölçülerini almak mekânın tabanı düz olduğunda sorun değildir, ancak eğer taban düz değilse -örneğin döşemesi toprak dolmuş bir medrese odası veya döşemeleri farklı oturma yapmış ahşap bir ev gibi – O zaman değişik yerlerden alınan yükseklik ölçülerinin bir değeri olmaz.

5.2. Bunun için hacmin duvarlarını teraziye almak gereklidir, ilk iş olarak erişilebilir bir yerde bir terazi hattı olup olmadığına bakılır. Örneğin çepeçevre dolaşan bir silme, kasnak eteği, koltuk silmesi gibi. Eğer varsa yükseklik ölçüleri bu hatta göre alınır. Eğer yoksa mekânı teraziye almak gereklidir.

5.3. Terazi Hattı Kurmak

5.4. Bütün alınacak yükseklik ölçüleri ipin üstüne ve altına olmak üzere iki seferde alınır. Kubbe ve tavan ölçüleri tam ortada köşegen iplerin çakıştığı yerden yukarıya ve aşağıya, yere alınır. Çeşitli ölçümlerle hem mekânın yükseklikleri, hem de taban eğimi elde edilmiş olur.

5.5. Planda her mekân için tek bir terazi hattı kurulamıyorsa, her bir mekân için ayrı bir ip terazisi kurulur.

5.6. Bu durumda çeşitli mekânlarda kurulan ip terazilerinin hep aynı düzlemde kurulması -örneğin pencere üstü, kapı üstü gibi -gereklidir. Eğer bu mümkün değilse, ayrı mekânlarda kurulan ip terazileri arasındaki yükseklik farklarının ölçülmesi gerekir.

5.7. Oturma yapmış olan ahşap bir binada her katın içinde terazi hattı kurularak duvarlara çizilmeli, ölçüler bu terazi hattından aşağı terazi hattından yukarı olmak üzere alınmalı, ayrıca her kattaki terazi hattı arasındaki mesafe merdiven kovasındaki boşluktan alınmalıdır.

5.8. Taşıyıcı duvarın altının boş olmasından ötürü oturma yapmış olan ahşap binada terazi hatları kurulması.