1. Khái quát về ngữ âm
1.1. Ngữ âm và ngữ âm học
1.1.1. Ngữ âm : Vỏ vật chất của nn là hình thức tồn tại của ngôn ngữ
1.1.2. Ngữ âm học: Khoa học nghiên cứu ngữ âm của nn
1.1.2.1. ngữ âm học đại cương
1.1.2.2. ngữ âm học cục bộ
1.2. Bản chất âm thanh của nn
1.2.1. 1. Âm học
1.2.1.1. Cao độ
1.2.1.2. Cường độ
1.2.1.3. Trường sắc
1.2.1.4. Âm sắc
1.2.2. 2. Sinh vật học
1.2.2.1. Cơ quan cấu âm **chủ động**
1.2.2.1.1. Môi
1.2.2.1.2. Đầu lưỡi
1.2.2.1.3. Mặt lưỡi
1.2.2.1.4. Gốc lưỡi
1.2.2.1.5. Yết hầu
1.2.2.2. Cơ quan cấu âm **bị động**
1.2.2.2.1. Răng
1.2.2.2.2. Lợi
1.2.2.2.3. Ngạc cứng
1.2.2.2.4. Ngạc mềm
1.2.2.2.5. Lưỡi con
2. Âm tiết TV
2.1. Khái niệm
2.1.1. Đv **ngắn nhất**
2.1.2. 3 gđ phát âm
2.1.2.1. Tăng cường độ căng
2.1.2.2. đỉnh điểm căng thảng
2.1.2.3. giảm độ căng
2.2. Phân Loại **4 loại**
2.2.1. Âm tiết mở
2.2.1.1. kt = **ng/âm mở* : **a, o, u, ơ,...** *to, ta, mơ , thu*
2.2.2. Âm tiết nửa mở
2.2.2.1. kt = **bán nguyên âm** : **u, i** *thau, cháu, kêu, ...*
2.2.3. Âm tiết nửa khép
2.2.3.1. kt = 1 **phụ âm vang: m, n, ng, nh...** *canh măng, lanh chanh*
2.2.4. Âm khép
2.2.4.1. kt = **phụ âm đóng: p, t, c** *lắp bắp, đắp đất...*
2.3. Đặc điểm **3 dd**
2.3.1. tính độc lập cao
2.3.1.1. K nhược hóa, mất đi
2.3.1.2. K nối âm
2.3.1.3. 1 âm tiết mang 1 thanh điệu nhất định
2.3.2. khả năng biểu hiện YN
2.3.2.1. Đại đa số các âm tiết đều **có ý nghĩa**
2.3.2.2. Áp lực ngữ nghĩa của **ÂT TV mạnh**
2.3.3. 1 cấu trúc mạnh mẽ
2.3.3.1. ÂT là 1 cấu trúc mà ở dạng đầy đủ có 5 phần (không bình đẳng về mức độ độc lập, khả năng kết hợp)
2.3.3.1.1. Bậc 1 : **lỏng lẻo, độc lập cao**
3. Hệ thống âm vị TV
3.1. Âm vị là gì???
3.1.1. Đv tối thiểu
3.1.2. **cấu tạo và pb** vỏ âm thanh của các đv có nghĩa của nn
3.1.3. Ghi âm vị : đặt kí hiệu phiên âm giữa // => *Na: /na/1*
3.2. Hệ thống âm đầu : 22 phụ âm`
3.2.1. LƯU Ý
3.2.1.1. /z/ -> d, gi
3.2.1.2. /k/
3.2.1.2.1. k: i, e, ê, iê
3.2.1.2.2. q: u
3.2.1.2.3. c : còn lại
3.2.1.3. /ɣ/
3.2.1.3.1. gh: i, e, ê
3.2.1.3.2. g : còn lại
3.2.1.4. /ŋ/
3.2.1.4.1. ngh: i, e, ê
3.2.1.4.2. ng: còn lại
3.2.2. Vai trò
3.2.2.1. Nhận diện âm tiết
3.2.2.2. Hòa âm trong thơ
3.3. Hệ thống âm đệm
3.3.1. Đặc điểm
3.3.1.1. làm tròn môi, trầm hóa âm sắc
3.3.1.2. chỉ nằm ở **sườn cong đi lên**
3.3.1.3. cấu tạo ~ ng/âm làm âm chính
3.3.2. Cách thể hiện
3.3.2.1. /**w**/
3.3.2.1.1. o: đi trc a, ă, e
3.3.2.1.2. u: còn lại
3.3.3. Phân bố
3.3.3.1. Không phân bố sau phụ âm môi: **m, b, ph, v**
3.3.3.2. Hạn chế xuất hiện sau phụ âm
3.3.3.3. Ít xuất hiện sau phụ âm **n, g**
3.3.3.3.1. TH đặc biệt **noãn cầu, góa**
3.4. Hệ thống âm chính
3.4.1. **16 nguyên âm chính** bao gồm
3.4.1.1. **3 nguyên âm đôi**
3.4.1.2. **13 nguyên âm đơn**
3.4.2. LƯU Ý
3.4.2.1. https://drive.google.com/file/d/1EOIsYcIjrzT6GKxbX3NEoyn_wYpleO1y/view?usp=sharing
3.4.3. Sự thể hiện, quy luật biến dạng của âm chính trc âm cuối
3.4.3.1. Những âm tiết có âm cuối zero, nguyên âm là âm chính luôn ở thể dài
3.4.3.2. Khi **đi trước / η, k/** các nguyên âm hàng trước, hàng sau tròn môi và nguyên âm hàng sau không tròn môi /ɯ/ đều bị ngắn lại.
3.4.3.3. Nguyên âm đôi luôn ở thể **dài**
3.5. Hệ thống âm cuối
3.5.1. **6 phụ âm, 2 bán nguyên âm **
3.5.2. LƯU Ý
3.5.2.1. Phụ âm /k/ ghi bằng
3.5.2.1.1. “ch” trong các âm tiết có các vần **ích, êch, ach ** VD: thích, sạch....
3.5.2.2. Phụ âm / η / ghi bằng
3.5.2.2.1. “nh” trong các âm tiết có các vần **ính, ênh, anh** VD: mình, bánh, khên
3.5.2.3. Bán nguyên âm /u/ ghi bằng
3.5.2.3.1. “o” khi đi sau những âm tiết có các vần **ao, eo.:** VD cheo leo, cao vút....
3.5.2.4. Bán nguyên âm /i/
3.5.2.4.1. "y" trong âm tiết có vần **ay, ây**
3.6. Hệ thống thanh điệu
3.6.1. Khái quát
3.6.1.1. 6 thanh điệu
3.6.1.2. sự nâng cao/ hạ thấp giọng
3.6.2. Phân loại
3.6.2.1. Âm vực cao
3.6.2.1.1. Không dấu
3.6.2.1.2. Ngã
3.6.2.1.3. Sắc
3.6.2.2. Âm vực thấp
3.6.2.2.1. huyền
3.6.2.2.2. Hỏi
3.6.2.2.3. nặng
4. Chữ viết và chính tả
4.1. Chữ viết
4.1.1. hệ thống kí hiệu đồ họa để cố định hóa nn âm thanh
4.1.2. phân loại
4.1.2.1. CV ghi ý
4.1.2.1.1. chữ và ý có MQH trực tiếp
4.1.2.2. CV ghi âm
4.1.2.2.1. Ghi chuỗi âm thanh
4.2. Chính tả
4.2.1. Quy định về chuẩn hóa chính tả
4.2.2. Còn một số vấn đề chưa thống nhất như cùng một âm vị được viết theo hai cách khác nhau: i/ y và d/gi; viết hoa tùy tiện, cách viết tên