TƯ DUY PHẢN BIỆN
por Thảo Vân
1. SÁCH THAM KHẢO
1.1. Cẩm nang tư duy phản biện: Khái niệm và công cụ (Critical thinking: Concept and Tools)
1.2. Tư duy nhanh và chậm (Thinking fast and slow)
1.3. Lối mòn của tư duy cảm tính
1.4. Tư duy phản biện: Công cụ để đảm đương công việc và cuộc sống (Critical Thinking: Tools for Taking Charge of Your Professional and Personal Life)
1.5. Đặt câu hỏi đúng: Dẫn lối tư duy phản biện (Asking the right questions: A guide to critical thinking)
2. PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN TƯ DUY PHẢN BIỆN
2.1. Bước 1: Đặt câu hỏi nghi vấn
2.2. Bước 2: Quan sát.
2.3. Bước 3: Tìm kiếm lý lẽ và lập luận.
2.4. Bước 4: Nhận thức và lý giải vấn đề.
2.5. Bước 5: Khẳng định giá trị cá nhân.
2.6. Bước 6: Khẳng định lại
3. TIÊU CHÍ TÌM HIỂU VỀ THÓI QUEN SUY NGHĨ
3.1. Tìm kiếm sự thật
3.2. Cởi mở
3.3. Phân tích
3.4. Hệ thống
3.5. Tự tin trong lập luận
3.6. Tính tò mò
3.7. Sự chín chắn trong phán xét
4. TẦM QUAN TRỌNG
4.1. Tư duy phản biện là kỹ năng tư duy cần thiết cho mọi lĩnh vực
4.2. Tư duy phản biện rất quan trọng trong nền kinh tế tri thức
4.3. Tư duy phản biện cải thiện các kỹ năng thuyết trình và ngôn ngữ
4.4. Tư duy phản biện thúc đẩy sáng tạo.
4.5. Tư duy phản biện rất quan trọng đối với quá trình phản chiếu bản thân (self-reflection).
4.6. Tư duy phản biện tốt là nền tảng của khoa học và dân chủ.
5. CÁC KỸ NĂNG TƯ DUY PHẢN BIỆN CẦN CÓ
5.1. Phân tích: đề cập đến khả năng xem xét một vấn đề gì đó và sau đó có thể hiểu nó có ý nghĩa gì, hoặc nó đại diện cho cái gì.
5.2. Làm sáng tỏ: là khả năng không chỉ trình bày lại thông tin, mà còn thể hiện nó theo một cách dễ hiểu hơn.
5.3. Đánh giá: kỹ năng này liên quan đến nhận xét hoặc phán xét giá trị của một ý kiến.
5.4. Giải thích: tương tự như làm sáng tỏ và đề cập đến khả năng làm rõ thông tin, có thể thêm quan điểm cá nhân về thông tin đó.
5.5. Kết luận: Là khả năng rút ra kết luận dựa trên thông tin được đưa ra.
5.6. Diễn dịch: Là sự thấu hiểu về thông tin.
5.7. Phán xét: Là đánh giá ý tưởng hay một mẩu thông tin.
5.8. Tính khách quan: nhận xét một khách khách quan hay đánh giá ý tưởng một cách công bằng, không thiên vị.
5.9. Giải quyết vấn đề: là một kỹ năng quan trọng bao gồm phân tích một vấn đề, đưa ra giải pháp, thực hiện và sau đó đánh giá kế hoạch đó.
5.10. Suy luận: là khả năng suy nghĩ hợp lý về một câu hỏi hoặc vấn đề.
6. KHÁI NIỆM
6.1. “Sự suy xét chủ động, liên tục, cẩn trọng về một niềm tin, một giả định khoa học có xét đến những lý lẽ bảo vệ nó và những kết luận xa hơn được nhắm đến” John Dewey – nhà triết học, tâm lý học, giáo dục học người Mỹ
6.2. “(1) là thái độ sẵn lòng quan tâm suy nghĩ chu đáo về những vấn đề và chủ đề xuất hiện trong cuộc sống cá nhân; (2) là sự hiểu biết về phương pháp điều tra và suy luận có lý; và (3) là một số kỹ năng trong việc áp dụng các phương pháp đó. Tư duy phản biện đòi hỏi sự nỗ lực bền bỉ để khảo sát niềm tin hay giả thuyết bất kỳ có xem xét đến các bằng chứng khẳng định nó và những kết luận xa hơn được nhắm đến”. WatsonGlaser
6.3. “Tư duy phản biện là sự suy nghĩ sâu sắc, nhạy cảm, thực tế và hữu ích để quyết định niềm tin hay hành động”. Robert Ennis
7. ĐẶC ĐIỂM CỦA NGưỜI TƯ DUY PHẢN BIỆN
7.1. Hiểu sự gắn kết logic giữa các quan điểm.
7.2. Nhận dạng, phát triển và đánh giá các lập luận.
7.3. Tìm ra những sự không nhất quán và lỗi sai phổ biến trong cách lập luận.
7.4. Giải quyết các vấn đề một cách hệ thống.
7.5. Nhận dạng sự liên quan và tầm quan trọng của các ý tưởng.
7.6. Xem xét cách lập luận và sự đúng đắn trong quan điểm, niềm tin của người khác.
8. PHÂN LOẠI
8.1. Tư duy tự phản biện
8.1.1. Tự phản biện là tự mình phản biện những ý nghĩ, hành động của chính bản thân mình.
8.2. Tư duy phản biện ngoại cảnh.
8.2.1. Tư duy phản biện ngoại cảnh là việc tiếp nhận những thông tin ngoại cảnh một cách nhiều chiều, không dễ dãi.
9. VAI TRÒ
9.1. Tư Duy Phản Biện là nhân tố thúc đẩy cá nhân phát triển toàn diện.
9.1.1. Khả năng Quan sát:
9.1.2. Tính tò mò, ham khám phá:
9.1.3. Tư duy logic:
9.1.4. Kỹ năng ra quyết định
9.1.5. Bản lĩnh, tự tin
9.2. Tư Duy Phản Biện là yếu tố quan trọng để thành công.
9.2.1. Trong học tập: Tư Duy Phản Biện sẽ giúp học sinh học tập một cách chủ động và tích cực hơn.
9.2.2. Trong công việc: Nó tạo điều kiện cho người ta phân tích, đánh giá, giải thích, và xây dựng lại những suy nghĩ của mình, bằng cách đó làm giảm rủi ro vận dụng, hay hành động, hay suy nghĩ với một niềm tin sai lầm