1. Eboluzioaren frogak
1.1. Froga paleontologikoak
1.1.1. Agertutako fosilak aztertzen dira fosil-erregistro osoa osatu arte (filogenia)
1.1.1.1. Fosil: izaki bizidun baten edo haren jardueraren edozein hondar, guganaino iritsi dena harrietan kontserbaturik
1.1.1.2. Teknika erradiometrikoekin jakin fosilen adina
1.2. Froga biogeografikoak
1.2.1. Espezieen banaketa geografikoa ikertu
1.2.2. Espezieak isolatuta direnean modu desberdinean eboluzionatu
1.3. Froga anatomikoak
1.3.1. Espezieen gorputzen atalak konparatu
1.3.1.1. Organo analogoak
1.3.1.1.1. Egitura desberdina baina forma eta funtzio berdina dute
1.3.1.1.2. Zeregin bera baina jatorri desberdina
1.3.1.2. Organo homologoak
1.3.1.2.1. Egitura berdina baina funtzio desberdina
1.3.1.2.2. Jatorri bera duten espezieek ingurune desberdinetara moldatuak
1.3.1.2.3. Eboluzio dibergentea adierazi
1.3.1.3. Aztarna-organoak
1.3.1.3.1. Gorputzean daude baina ez dira erabiltzen
1.3.1.3.2. Euren iraganaldi ebolutiboaren oroigarri gisa
1.3.2. Froga enbriologikoak
1.3.2.1. Enbrionen garapena konparatu
1.4. Froga biokimikoak
1.4.1. Espezie desberdinetako DNA/proteinak aztertu
1.4.2. Espezie bat isolatzean bi espezie desberdin bihurtu aldaerak DNAn metatzen direlako
2. Eboluzio motak
2.1. Koeboluzioa
2.1.1. Bi espezie edo gehiagok, oso harreman estua izatea eragina dezakete elkarren prozesu ebolutiboa
2.2. Eboluzio dibergentea
2.2.1. Arbaso komuna duten baina ezberdin eboluzionatzen duten espezieak. Ingurune desberdinera egokitu behar.
2.3. Eboluzio konbergentea
2.3.1. Organo analogoak dituzten espezieen eboluzioa. Arbaso desberdinak dituzte baina antzeko inguruneta egokitu.
3. Moldaera eta espeziazioa
3.1. Izaki bizidunek inguruko baldintzetara egokitzeko daukaten gaitasuna
3.2. Hobeto elikatzeko, tenperatura eta klimari aurre, etsaietatik babesteko, ugaltzeko
4. Espeziazioa
4.1. Eboluzio batean espezie bat bi espezie edo gehiagotan dibertsifikazioa
4.2. Alopatrikoa
4.2.1. Espezie baten banakoak espazioan bereizi eta isolaturik geratu (oztopo geografikoak)
4.2.2. Ezaugarri genetiko berriak sortu
4.2.3. Desberdintasunak areagotzean ugaltzeko gaitasuna galdu
4.3. Sinpatrikoa
4.3.1. Espezie bateko populazioa lurralde berean bizi arren, gurutzaketa eragotzen duten mekanismoen ondorioz bi azpipopulazioetan banatu
4.3.2. Desberdintasunak areagotzean ugaltzeko gaitasuna galdu
5. Hominizazioa
5.1. Afrikan aintzinean bizi ziren primateen populazio batek egungo gizaki modernoa sortu arte jarraitu zuen prozesua
5.2. Bipedismoa, garezurraren ahalmena handitzea, hizkuntza eskuratzea, neotenia
5.2.1. Abantailak: Eskuak libre izatea, urrunago ikustea, eguzki erradiazioak ez eragitea +
5.2.2. Bizkar hezurra, oinazpia orain ez heldu adarrak, buruko ahalmena eta gaitasun kognitiboa (500tik 1450tara cm), eskuak objetuak garraiatzeko
5.2.3. Desabantailak: tentsio handia bizkarrezurrean, 1'5-2 urte ondo ibili arte, erditzea konplexuagoa eta mingarriagoa, geldoak
5.3. Baldintzak: plaken tektonika eta klima aldaketa
5.4. Giza eboluzioa: lehen hominido agertu 5,5 - 7 M urte bitartean
6. Biziaren sorrera azaltzeko teoriak
6.1. Naturaz gaindiko jatorria
6.2. Berezko sorrera naturala
6.2.1. Materia bizigabetik sortu zen
6.2.2. Louis Pasteur eta Rediren esperimentuak
6.3. Panspermia
6.3.1. Bizitza espazioan sortu zen eta meteoritoek garraiatu zuten Lurrara
6.4. Abiogenesia/Sintesi prebiotikoa
6.4.1. 1. Molekula ez-organikotik molekula organiko bakunara
6.4.2. 2. Molekula organiko bakunatik molekula organiko konplexura
6.4.3. 3. Molekula konplexutik zelulak sortzera
6.4.4. Jatorrizko sopa/Saldaren teoria (oparin)
6.4.5. Iturri hidrotermalaren teoria
7. Lehen izaki bizidunen ezaugarriak
7.1. 1. Zelula prokariotoa anaerobio heterotrofoa
7.2. 2. Zelula prokariotoa anaerobioa fotosintetikoa
7.2.1. Sortu O2 atmosfera eta urarako
7.3. 3. Zelula prokariotoa aerobio heterotrofoa
7.3.1. Arnasketa oxigenoarekin
7.4. 4. Zelula eukariotoa aerobioa heterotrofoa
7.4.1. Prokariotoetatik eukariotoetara (Teoria endosinbiotikoa)
7.5. 5. Zelula eukariotoa aerobioa fotosintetikoa
8. Biodibertsitatea
8.1. Teoriak
8.1.1. Fixistak/Kreazionistas (XVIII)
8.1.1.1. Espezieak denak batera agertu eta aldaketarik gabe iraun gaur arte
8.1.1.2. Arazoa: aurkitzen diren fosilak
8.1.1.3. Konponbidea: espezieak katastroferen mende egon dira
8.1.2. Eboluzionistak/Transformistak (XIX-XX)
8.1.2.1. Espezieak aldatzen doaz denboran zehar
8.1.2.2. Lamarck
8.1.2.2.1. Hartutako karaktereen herentzia
8.1.2.2.2. Erabiltzen dena garatzen da, erabiltzen ez dena atrofiatzen da
8.1.2.2.3. Arazoa: hartutako karaktereak ez dira heredatzen
8.1.2.3. Darwin
8.1.2.3.1. Hautespen naturalaren teoria
8.1.2.3.2. Gradualismoa: espezieak denboran zehar aldatzen dira
8.1.2.3.3. Arbaso komun bat dute
8.1.2.3.4. Inguruneko baldintzetara ondo moldatutako banakoak iraunteko eta ugaltzeko aukera gehiago dute
8.2. (Aniztasun biologikoa) Lurrean bizi diren edo bizi izan diren espezieen aniztasuna. Baliabideak eman eta planetaren oreka mantendu.
9. Aldakortasunaren oinarri genetikoa
9.1. Mutazioak
9.1.1. Material genetikoaren aldaketak
9.1.2. Gametoetan gertatzekotan transmititu daitezke
9.1.3. Ausaz gertatu, baina areagotzeko faktoreak daude
9.1.4. Darwinen arabera mutazioak dira aldakortasunaren iturri nagusia
9.2. Sexu bidezko ugalketa
9.2.1. Geneen konbinazio berriak sortzen ditu. 3 prozesuren bitartez
9.2.1.1. Birkonbinazio genetikoa
9.2.1.2. Ernalketa
9.2.1.3. Bereizketa
9.3. Teoria berriak
9.3.1. Sintetikoa/Neodarwismoa
9.3.1.1. Lamarckek proposatutako teoria ukatu
9.3.1.2. Hautespen naturala eboluziorako mekanismo nagusia dela onartu
9.3.1.3. Desberdintasunen iturriak
9.3.1.3.1. Mutazioak
9.3.1.3.2. Sexu-ugalketaren nahasketa prozesuak
9.3.1.4. Eboluzioa aldaera txikiak metatzearen ondorioa da
9.3.1.5. Prozesua graduala eta lineala da
9.3.2. Neutralista
9.3.2.1. Teoria sintetikoak
9.3.2.1.1. Mutazioek eragin zuzena dute, onuragarriak edo kaltegarriak
9.3.2.2. Teoria neutralista
9.3.2.2.1. Mutazio gehienak ez dira ez onuragarriak ez kaltegarriak, neutroak baizik
9.3.2.3. Eboluzioaren mekanismo nagusia deriba genetikoa da, bat-bateko aldaketa ausaz eta azkar eraginten duena
9.3.3. Oreka taidunaren teoria
9.3.3.1. Batzutan tarteko fosilak ez dira aurkitzen
9.3.3.2. Askotan espezieak bat-batean desagertu
9.3.3.3. Prozesu arina eta adarkatuan egin
9.3.4. Sinbiogenesia
9.3.4.1. Populazio batek gene berriak lortzeko mekanismo nagusiena ez izan mutazioa, espezieen arteko geneen transferentzia baizik
9.3.4.2. Muturreko harreman sinbiotikoek baldintzatu eboluzioa
10. Eboluzioa
10.1. Milioika urtetan izaki bizidunetan gertatu diren aldaketa motel eta gradualak
10.2. Espezieak bata bestetik sortu, arbaso amankomuna izan
10.3. Zuhaitz filogenetikoa (kladograma) egin patroi bat eratuz
10.4. Mekanismoak
10.4.1. Birkonbinazio genetikoa
10.4.2. Mutazioa
10.4.3. Hautaspen naturala
10.4.4. Fluxu genikoa
10.4.5. Jito genetikoa