สรุปสาระสำคัญของหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551

1. หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 เปลี่ยนแปลงมาจากหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2544 ซึ่งกำหนด จุดมุ่งหมายเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียนให้เป็นคนดีมีปัญญา มีคุณภาพชีวิตดี มีความสามารถแข่งขันในเวทีโลก ให้สถานศึกษามีส่วนร่วมในการพัฒนาหลักสูตร แต่หลักสูตรเดิมมีปัญหาหลายประการ คือ ความสับสนของผู้ปฏิบัติในสถานศึกษา ซึ่งส่วนใหญ่กำหนดสาระ และผลการเรียนรู้ที่คาดหวังไว้มากเกินไปเกิดปัญหา หลักสูตรแน่น การวัดผลไม่สะท้อนมาตรฐาน ฯลฯ หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 จัดทำขึ้นเพื่อให้เขต พื้นที่การศึกษา หน่วยงานระดับท้องถิ่นและสถานศึกษานำไปเป็นกรอบและ ทิศทางพัฒนาหลักสูตรและจัดการเรียนการสอน

2. คุณลักษณะอันพึงประสงค์ หลักสูตรเดิมไม้มีการกล่าวถึง หลักสูตรใหม่มุ่งให้ผู้เรียนสามารถอยู่ร่วมกับ ผู้อื่นในสังคมได้อย่างมีความสุข ลักษณะอันพึงประสงค์ประกอบด้วย รักชาติ ศาสน์ กษัตริย์, ซื่อสัตย์สุจริต, มีวินัย, ใฝ่เรียนรู้. อยู่อย่างพอเพียง, มุ่ง ในการทำงาน, รักความเป็นไทย, มีจิตสาธารณะ สถานศึกษาสามารถกำหนดลักษณะอันพึงประสงค์เพิ่มเติมได้

3. ตัวชี้วัด ระบุสิ่งที่ผู้เรียนพึงรู้ ปฏิบัติได้ รวมทั้งลักษณะของผู้เรียนในแต่ละระดับชั้น ตัวชี้วัด นำไปใช้ในการกำหนดเนื้อหา จัดทำหน่วยการเรียนรู้ การจัดการสอน เป็น เกณฑ์สำคัญสำหรับวัดผลเพื่อตรวจสอบคุณภาพผู้เรียน ตัวชี้วัดมี 2 อย่าง คือ ตัวชี้วัดชั้นปี และตัวชี้วัดช่วงชั้น ตัวชี้วัดชั้นปีใช้กับ ป.1–ม.3 (เป็นเป้าหมายพัฒนาผู้เรียนแต่ละชั้นปี) ตัวชี้วัดช่วงชั้นใช้กับ ม.4- ม.6 (เป็นเป้าหมายพัฒนาผู้เรียนเฉพาะในระดับม. ปลาย) รหัสกับมาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด ว.1.1 ป.1/2 ว. หมายถึง วิทยาศาสตร์ 1.1 หมายถึง สาระที่ 1 มาตรฐานข้อที่ 1 ป.1/2 หมายถึง ตัวชี้วัดชั้น ป.1 ข้อที่ 2

4. สาระและมาตรฐานการเรียนรู้ หลักสูตรใหม่ก าหนดให้มี 8 กลุ่มสาระและ 67 มาตรฐาน คือ  ภาษาไทย (มี 5 สาระ 5 มาตรฐาน)  คณิตศาสตร์ (มี 6 สาระ 14 มาตรฐาน)  วิทยาศาสตร์ (มี 8 สาระ 13 มาตรฐาน)  สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม (มี 5 สาระ 11 มาตรฐาน)  สุขศึกษาและพลศึกษา (มี 5 สาระ 6 มาตรฐาน)  ศิลปะ (มี 3 สาระ 6 มาตรฐาน)  การงานอาชีพและเทคโนโลยี (มี 4 สาระ 4 มาตรฐาน)  ภาษาต่างประเทศ (มี 4 สาระ 8 มาตรฐาน)

5. สาระการเรียนรู้ ในหลักสูตรใหม่ประกอบด้วย องค์ความรู้ ทักษะหรือกระบวนการเรียนรู้คุณลักษณะอันพึงประสงค์ กำหนดให้ผู้เรียนจำเป็นต้องรู้ เช่นกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์

5.1. องค์ความรู้ ทักษะ สำคัญและคุณลักษณะ ในหลักสูตรแกนกลาง การศึกษาขั้นพื้นฐาน

5.1.1. ภาษาไทย : ความรู้ ทักษะและวัฒนธรรมการใช้ ภาษา เพื่อ การสื่อสาร ความชื่นชม การเห็นคุณค่า ภูมิปัญญา ไทย และภูมิใจใน ภาษาประจำชาติ

5.1.2. คณิตศาสตร์ : การนำ ความรู้ทักษะและ กระบวนการทาง คณิตศาสตร์ไปใช้ใน การแก้ปัญหา การดำเนิน ชีวิต และศึกษาต่อ การมี เหตุมีผล มีเจตคติที่ดีต่อ คณิตศาสตร์ พัฒนาการคิด อย่างเป็นระบบและ สร้างสรรค์

5.1.3. วิทยาศาสตร์ : การนำ ความรู้และกระบวนการทาง วิทยาศาสตร์ไปใช้ในการศึกษา ค้นคว้าหาความรู้ และแก้ปัญหา อย่างเป็นระบบ การคิดอย่าง เป็นเหตุเป็นผล คิดวิเคราะห์ คิดสร้างสรรค์ และจิต วิทยาศาสตร์

5.1.4. ภาษาต่างประเทศ : ความรู้ทักษะ เจตคติ และ วัฒนธรรม การใช้ ภาษาต่างประเทศในการ สื่อสาร การแสวงหาความรู้ และการประกอบอาชีพ

5.1.5. สุขศึกษาและพลศึกษา : ความรู้ ทักษะและเจตคติใน การสร้างเสริมสุขภาพ พลานามัยของตนเองและผู้อื่น การป้องกันและปฏิบัติต่อ สิ่งต่าง ๆ ที่มีผลต่อสุขภาพ อย่างถูกวิธีและทักษะในการ ดำเนินชีวิต

5.1.6. การงานอาชีพและ เทคโนโลยี : ความรู้ ทักษะ และเจตคติ ในการทำงาน การจัดการ การดำรงชีวิต การประกอบ อาชีพ และการใช้เทคโนโลยี

5.1.7. ศิลปะ : ความรู้และทักษะใน การคิดริเริ่ม จินตนาการ สร้างสรรค์งานศิลปะ สุนทรียภาพและการเห็น คุณค่าทางศิลปะ

6. จุดม่งหมาย หลักสูตรใหม่รวบเป็น 5 ข้อ คือ 1. มีคุณธรรม จริยธรรม และค่านิยมที่พึงประสงค์ เห็นคุณค่าของตนเอง มีวินัยและปฏิบัติตนตามหลักธรรมของพระพุทธศาสนา หรือศาสนาที่ตนนับถือ ยึดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง 2. มีความรู้ ความสามารถในการสื่อสาร การคิด การแก้ปัญหา การใช้ เทคโนโลยีและมีทักษะชีวิต 3. มีสุขภาพกายและสุขภาพจิตที่ดี มีสุขนิสัย และรักการออกก าลังกาย 4. มีความรักชาติ มีจิตสำนึกในความเป็นพลเมืองไทยและพลโลก ยึดมั่นใน วิถีชีวิตและการปกครองตามระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็น ประมุข 5. มีจิตสำนึกในการอนุรักษ์วัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทย การอนุรักษ์และ พัฒนาสิ่งแวดล้อม มีจิตสาธารณะที่มุ่งทำประโยชน์และสร้างสิ่งที่ดีงามในสังคม และอยู่ร่วมกันในสังคมอย่างมีความสุข

7. หลักการ หลักสูตรใหม่มี 6 ข้อ คือ 1. เป็นหลักสูตรการศึกษาเพื่อความเป็นเอกภาพของชาติมีจุดหมายและมาตรฐานการเรียนรู้ เป็นเป้าหมายสำหรับพัฒนาเด็กและเยาวชนให้มีความรู้ทักษะ เจตคติ และคุณธรรมบนพื้นฐานของความเป็นไทยควบคู่กับความเป็นสากล 2. เป็นหลักสูตรการศึกษาเพื่อปวงชน ที่ประชาชนทุกคนมีโอกาสได้รับการศึกษาอย่างเสมอภาค และมีคุณภาพ 3. เป็นหลักสูตรการศึกษาที่สนองการกระจายอำนาจ ให้สังคมมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษาให้สอดคล้องกับสภาพและความต้องการของท้องถิ่น 4. เป็นหลักสูตรการศึกษาที่มีโครงสร้างยืดหยุ่นทั้งด้านสาระการเรียนรู้ เวลาและการจัดการเรียนรู้ 5. เป็นหลักสูตรการศึกษาที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ 6. เป็นหลักสูตรการศึกษาสำหรับการศึกษาในระบบนอกระบบและตามอัธยาศัย ครอบคลุมทุกกลุ่มเป้าหมาย สามารถเทียบโอนผลการเรียนรู้และประสบการณ์ได้

8. วิสัยทัศน์ หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน มุ่งพัฒนาผู้เรียนทุกคน ซึ่งเป็นกำลังของชาติให้เป็นมนุษย์ที่มีความสมดุลทั้งด้านร่างกาย ความรู้ คุณธรรม มีจิตสำนึกในความเป็นพลเมืองไทยและเป็นพลโลก ยึดมั่นในการปกครองตามระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข มีความรู้และทักษะพื้นฐานรวมทั้ง เจตคติ ที่จำเป็นต่อการศึกษาต่อ การประกอบอาชีพและการศึกษาตลอดชีวิต โดยมุ่งเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญบนพื้นฐานความเชื่อว่า ทุกคนสามารถเรียนรู้และพัฒนาตนเองได้เต็มตามศักยภาพ

9. สมรรถนะของผู้เรียน หลักสูตรใหม่เน้นให้ผู้เรียนเกิดสมรรถนะ 5 ประการ คือ  ความสามารในการสื่อสาร  ความสามารในการคิด  ความสามารในการแก้ปัญหา  ความสามารในการใช้ทักษะชีวิต  และความสามารในการใช้เทคโนโลย

10. มาตรฐานการเรียนรู้ เป็นเป้าหมายสำคัญในการพัฒนาผู้เรียน มาตรฐานการเรียนรู้จะระบุสิ่งที่ผู้เรียนพึงรู้ปฏิบัติได้มี คุณธรรม จริยธรรม และค่านิยมเมื่อจบการศึกษาขั้น พื้นฐาน มาตรฐานการเรียนรู้มี 8 กลุ่มสาระ คือ  ภาษาไทย  คณิตศาสตร์  วิทยาศาสตร์  สังคมศึกษาศาสนาและวัฒนธรรม  สุขศึกษาและพละศึกษา  ศิลปะ  การงานและเทคโนโลยี  ภาษาต่างประเทศ มาตรฐานการเรียนรู้จะสะท้อนให้ทราบว่า ต้องการอะไร สอนอย่างไร ประเมินอย่างไร

11. บทบาทผู้สอน 1. ศึกษาวิเคราะห์ผู้เรียนเป็นรายบุคคลแล้วนำข้อมูลมาใช้ในการวางแผนการ จัดการเรียนรู้ ที่ท้าทายความสามารถของผู้เรียน 2. กำหนดเป้าหมายที่ต้องการให้เกิดขึ้นกับผู้เรียนด้านความรู้และทักษะ กระบวนการ ที่เป็นความคิดรวบยอดหลักการ และความสัมพันธ์ รวมทั้ง คุณลักษณะอันพึงประสงค์ 3. ออกแบบการเรียนรู้และจัดการเรียนรู้ที่ตอบสนองความแตกต่างระหว่าง บุคคลและพัฒนาการทางสมอง เพื่อน าผู้เรียนไปสู่เป้าหมาย 4. จัดบรรยากาศที่เอื้อต่อการเรียนรู้ และดูแลช่วยเหลือผู้เรียนให้เกิดการเรียนรู้ 5. จัดเตรียมและเลือกใช้สื่อให้เหมาะสมกับกิจกรรมนำภูมิปัญญาท้องถิ่น เทคโนโลยีที่เหมาะสมมาประยุกต์ใช้ในการจัดการเรียนการสอน 6. ประเมินความก้าวหน้าของผู้เรียนด้วยวิธีการที่หลากหลายเหมาะสมกับ ธรรมชาติของวิชาและระดับพัฒนาการของผู้เรียน 7. วิเคราะห์ผลการประเมินมาใช้ในการซ่อมเสริมและพัฒนาผู้เรียนรวมทั้ง ปรับปรุงการจัดการเรียนการสอนของตนเอง

12. บทบาทของผู้เรียน กำหนดเป้าหมาย วางแผน และรับผิด ชอบการเรียนรู้ของตนเอง เสาะแสวงหา ความรู้ เข้าถึงแหล่งการเรียนรู้ วิเคราะห์ สังเคราะห์ข้อความรู้ ตั้งคำถามคิดหาคำ ตอบหรือหาแนวทางแก้ปัญหาด้วยวิธี การต่าง ๆ ลงมือปฏิบัติจริง สรุปสิ่งที่ ได้เรียนรู้ด้วยตนเอง และนำความรู้ไป ประยุกต์ใช้ ในสถานการณ์ต่าง ๆ มี ปฏิสัมพันธ์ทำงาน ทำกิจกรรมร่วมกับ กลุ่มและครู ประเมินและพัฒนา กระบวนการเรียนรู้ของตนเองอย่างต่อเนื่อง