1. prorocze widzenie przyszłości
1.1. widzenia Księdza Piotra
2. Dziady drezdeńskie
3. Opublikowana w grudniu 1832 roku jako IV tom Poezji (w wydaniu zbiorowym), oraz rok później w edycji osobnej
3.1. DEDYKACJA
3.1.1. Adam Mickiewicz dedykował "Dziady drezdeńskie" wydane jako IV tom "Poezji" swoim przyjaciołom (Janowi Sobolewskiemu, Cyprianowi Daszkiewiczowi, Feliksowi Kółakowkiemu), którzy oddali swe życie w imię miłości do ojczyzny. Autor nazywa ich "narodowej sprawy męczennikami".
4. UKŁAD UTWORU
4.1. Przedmowa poety
4.1.1. Autor podaje sens całego dzieła
4.2. Prolog
4.2.1. Tutaj zaczyna się dramat
4.2.2. Przemiana głównego bohatera
4.2.2.1. Śmierć Gustawa oraz narodziny Konrada
4.2.2.1.1. Gustaw - nieszczęśliwy, romantyczny kochanek; miłość dla której się poświęcał; miłość nieszczęśliwa
4.2.2.1.2. Konrad - pyszny, żądny władzy; troskliwy wobec swojego narodu; miłość patriotyczna
4.2.3. Psychomachia
4.2.3.1. Walka dobra ze złem o duszę więźnia
4.2.4. Oniryzm
4.2.4.1. Ukazanie rzeczywistości jako sen
4.3. Scena I - "Scena więzienna"
4.3.1. Wigilia Bożego Narodzenia
4.3.2. Spotkanie współwięźniów w celi Konrada
4.3.2.1. Czekają na proces
4.3.2.2. Nie wiedzą na jak długo, ani za co są osadzeni
4.3.2.3. Wiedzą, że spotka ich kara
4.3.2.4. Boją się zesłania na Sybir
4.3.2.5. Skarżą się na głód, chłód, wilgoć
4.3.3. opowieść Jana Sobolewskiego
4.3.4. bajka Antoniego Goreckiego
4.3.4.1. Opowiadana przez Żegotę
4.3.4.1.1. "O wy! co tylko na świat idziecie z północą, Chytrość rozumem, a złość nazywacie mocą; Kto z was wiarę i wolność znajdzie i zagrzebie, Myśli Boga oszukać- oszuka sam siebie."
4.3.5. Pieśń zemsty
4.3.5.1. Ksiądz i Kapral nazywają ją pogańską i szatańską- nakazują mu przestać śpiewać
4.3.5.2. Konrad mówi o sobie, że jest orłem walczącym z krukiem; w tym momencie słania się na ziemię
4.3.5.3. Dzwoni dzwonek, wszyscy uciekają do swoich cel
4.3.6. Mała improwizacja
4.4. Scena II - "Wielka improwizacja"
4.4.1. Konrad czuje się niezrozumiany, odrzucony przez społeczeństwo
4.4.1.1. "Samotność - cóż po ludziach, czym śpiewak dla ludzi?"
4.4.2. Konrad czuje więź ze swoją poezją i pieśniami; on jest nimi, a one nim
4.4.2.1. odzwierciedlają jego uczucia
4.4.2.2. twierdzi że jego twory są niczym boskie
4.4.3. Czuje się odpowiedzialny za polski naród
4.4.3.1. Mianuje się ojcem narodu
4.4.4. Porównuje się do Boga i chce mieć władzę, jaką On posiada
4.4.5. Grozi Bogu, wydaje mu polecenia
4.4.6. Został opętany przez złe duchy
4.4.7. Wytyka Bogu błędy, twierdzi, że Bóg nie jest w stanie zrobić nic większego niż on; kwestionuje jego świetność
4.4.8. Nazywa Boga carem
4.4.9. Konrad określa siebie jako: mistrza, wszechmocnego, najlepszego poetę
4.4.9.1. porównuje siebie i swoją "moc" do Boga
4.4.10. Konrad pragnie spotkania z Bogiem
4.4.11. Konrad uważa, że Bóg to tylko mądrość bez miłości
4.4.12. POSTAWA PROMETEJSKA
4.5. Scena III - "Egzorcyzmy"
4.5.1. Wypędzanie duchów z Konrada przez ks. Piotra
4.5.1.1. Duch w Konradzie opisuje co widzi- cierpiącego, młodego Rollisona; po długich modłach wyznaje, że jest w klasztorze u dominikanów i jest bliski popełnienia samobójstwa
4.5.1.2. Ksiądz wypędza ducha; Konrad budzi się, zgodnie z nakazaniem Piotra modli się- dołączają do niego anioły i archanioły
4.6. Scena IV - "Widzenie Ewy"
4.6.1. Scena wizyjna
4.6.2. Ewa modli się za ojczyznę, rodziców i więzionych przez Moskali ludzi
4.6.3. Anioły zsyłają na nią dobre sny
4.7. Scena V - "Widzenie Ks. Piotra
4.7.1. Ksiądz Piotr modli się leżąc krzyżem
4.7.1.1. Postawa całkowitego oddania się Bogu, uniżenia - podkreśla marność człowieka
4.7.1.1.1. Przyjmuje postawę skrajnie odmienną od Konrada
4.7.2. Otrzymuje od Boga łaskę widzenia przyszłości Polski
4.7.2.1. IDEA MESJANIZMU
4.7.2.1.1. mesjanizm - teoria głosząca wyjątkowe posłannictwo narodu wybranego
4.7.3. „Pan maluczkim objawia, czego wielkim odmawia”
4.8. Scena VI - "Widzenie senatora"
4.8.1. Również "Sen Senatora"
4.8.2. Marzenia Senatora
4.8.2.1. Władza, siła, sława, bogactwo, uznanie cara
4.8.3. Lęki Senatora
4.8.3.1. Śmierć, zapomnienie, odrzucenie, utrata wagi cesarza, odstawienie na boczny tor
4.8.4. Zdaje sobie sprawę że łatwo może stracić łaskę cesarza
4.8.5. Symbolika zwierząt ze snu Senatora
4.8.5.1. Pająk - złośliwość, okrutność
4.8.5.2. Mucha - słabość, zło, powiązanie z Szatanem
4.8.5.3. Osa, świerszcze - złość, nienawiść, śmierć
4.8.5.4. Grzechotnik - symbol zła [wąż]
4.8.6. Władza jest nadrzędną wartością w jego życiu
4.8.7. Sen jest wywołany upojeniem alkoholowym
4.9. Scena VII - "Salon warszawski"
4.9.1. Charakterystyka narodu polskiego - wypowiedź Wysockiego
4.9.1.1. Bóg objawia mu wizję przyszłości Polski
4.9.1.1.1. Młodzież wywożona na Syberię
4.9.1.1.2. Męczeństwo narodu polskiego
4.9.1.2. Ludzie stojący przy drzwiach
4.9.1.2.1. "Pełni czerstwości i zdrowia, i mocy. Lecz twarze każdego jak ich kraina, Pusta, otwarta i dzika równina"
4.9.1.2.2. Młodzi
4.9.1.2.3. Zaangażowani w politykę
4.9.1.2.4. Mówią po polsku
4.9.1.2.5. Zaangażowani w sprawy narodowe, patrioci
4.9.1.3. Ludzie siedzący przy stole
4.9.1.3.1. Starsi
4.9.1.3.2. Mówią po francusku
4.9.1.3.3. Klasa wyższa, arystokracja
4.9.1.3.4. Rozmawiają o błahostkach, przyjemnościach
4.9.1.3.5. Nie są patriotami, nie interesują ich sprawy państwa
4.9.1.3.6. Literaci twierdzą, że jego historia jest zbyt świeża, aby o niej pisać - nie chcą brać udziału w polityce, boją się to zrobić, nie chcą tracić pozycji w wyniku zatargu z carem
4.9.1.3.7. Reprezentują postawę konformistyczną
4.9.1.4. Piotr Wysocki - w 1830 jako instruktor w Szkole Podchorążych był organizatorem powstania, dowodził w Noc Listopadową szturmem na Belweder
4.9.1.4.1. Symbolika jego słów zamykających tą scenę: "Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa" - skorupa -> ludzie politycznie, patriotycznie obojętni, niezaangażowani, wygodni; "Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi;/Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi." - lawa pod skorupą -> ludzie aktywni, zaangażowani, chcący zmiany, walczący, patrioci
4.10. Scena VIII - "Pan Senator"
4.10.1. Scena odbywa się w Wilnie w sali przedpokojowej
4.10.2. Rozmowa na temat młodego Rollisona
4.10.2.1. Rollison nie wydał przyjaciół w trakcie przesłuchania
4.10.2.2. Chłopak dostał trzysta razy kijem i nie skonał- świadczy to o jego niezwykłej odporności na ból, która to zdziwiła rozmówców
4.10.2.3. Senatorowi i Doktorowi nie podoba się sposób nauczania dzieci historii w szkołach
4.10.3. Wizyta matki Rollisona
4.10.3.1. Pani Rollisonowa to niewidoma, starsza kobieta, której żywicielem i wielką pomocą jest jej jedyny syn - Rollison
4.10.3.2. Kobieta nie chciała odejść mimo odprawienia jej przez Senatora
4.10.3.3. Błaga o nie chłostanie syna- jest on jedynym żywicielem tej rodziny
4.10.3.4. Mówi, że słyszała krzyki syna przez mur
4.10.3.5. Kobieta wyprosiła wizytę księdza u syna
4.10.3.6. Na jaw wychodzi fakt, że Jan siedzi w celi już od roku, o czym nie wiedział sam Senator
4.10.3.7. Kobieta wychodzi uspokojona, że sprawa w końcu zostanie rozwiązana
4.10.3.7.1. Ma wiarę w senatora - wierzy w jego dobroć
4.10.4. Podstęp Senatora
4.10.4.1. Plan zamknięcia matki Rollisona w celi
4.10.4.2. Gdy służba się sprzeciwia wysyła go na karę chłosty i czterech tygodni o chlebie i wodzie
4.10.4.3. Pelikan ostrzega go o plotkach rozchodzących się na temat Rollisona i odradza rozwiązania proponowanego przez Senatora. Sam mówi, że powinno się zabić młodego
4.10.4.4. Plan morderstwa
4.10.5. Rozmowa z księdzem Piotrem
4.10.6. Rozmowa z Doktorem o śledztwie
4.10.6.1. Ksiądz przewiduje jego śmierć
4.10.7. Wejście dam; Rozpoczyna się bal - scena śpiewana
4.10.7.1. Przerwanie tańców; burza
4.10.7.1.1. W pewnym momencie na salę wchodzi matka Rollisona i oskarża Senatora o morderstwo jej syna
4.10.7.1.2. W czasie kłótni piorun uderza w pokój Doktora tym samym zabijając go; spełnia się przepowiednia księdza
4.10.7.1.3. Kobieta zapewniona o tym, że jej syn jeszcze żyje zostaje wyniesiona; ksiądz udaje się do sali chłopaka
4.10.7.2. Spotkanie Konrada, rozmowa z księdzem
4.10.7.2.1. Konrad daje drugiemu pierścionek, za który to ksiądz przepowiada mu długą podróż i spotkanie tajemniczego męża; żołnierz kończy rozmowę
4.11. Scena IX - "Noc Dziadów"
4.11.1. Kobieta i guślarz stoją niedaleko kaplicy, na cmentarzu
4.11.2. Noc dziadów
4.11.2.1. Rozmowa na temat zjawy wywoływanej na weselu przed wielu laty
4.11.2.2. Rozpoczęcie obrzędu
4.11.2.3. Pojawienie się widma Doktora
4.11.2.3.1. Jest to świeży trup. pachnący siarką i brudny od węgla - od uderzenia piorunem. Zamiast oczu ma złote blaszki, a w rękach palące, gorące srebro - układy z carem, robienie wszystkiego dla pieniędzy
4.11.2.4. Pojawienie się widma Bajkowa
4.11.2.4.1. Jest to świeży trup w stroju weselnym - umarł jadąc na wesele. Psy nieustannie przypadają do niego i rozrywają na kawałki, ale on się odradza i proces następuje na nowo
4.11.2.5. Pojawienie się widma senatora
4.11.2.5.1. Jego wygląd jest opisany przy użyciu różnych odniesień do zwierząt, które kojarzą się ze złem. Jest tez odniesienie do słów pani Rollisonowej, która nazwałą go krokodylem na balu oraz do owadów z jego snu
4.11.3. Nad ranem
4.11.3.1. Przejazd dziesiątek wozów z zesłańcami, jednym z nich jest Konrad
4.11.3.1.1. Konrad ma wiele ran na ciele. Cierpi straszne męczarnie - guślarz stwierdza, że tylko śmierć może dać mu ukojenie. Jedną ranę ma na czole - nic go od niej nie uratuje. Jest to rana od zatargu z Bogiem.
4.11.4. Formalnie kończy dramat
4.12. „Ustęp”
4.12.1. Poemat podróżniczy
4.12.1.1. Droga do Rosji
4.12.1.1.1. Opis krajobrazu Rosji
4.12.1.1.2. Opis ludzi mieszkających na równinach
4.12.1.2. Przedmieścia stolicy
4.12.1.2.1. Przestrzeń, która prowadzi do Petersburga
4.12.1.2.2. Zapowiedź bogactwa miasta
4.12.1.3. Petersburg
4.12.1.3.1. jest bardzo zimno
4.12.1.3.2. centrum zła
4.12.1.3.3. Zbudowany z różnych elementów, jakie car miał kaprysy, jednak bez ich walorów
4.12.1.3.4. Pełny bogatych i wspaniałych budowli
4.12.1.3.5. Historia miasta
4.12.1.3.6. Mieszkańcy
4.12.1.4. Pomnik Piotra Wielkiego
4.12.1.4.1. Marek Aureliusz - osoba
4.12.1.4.2. Marek Aureliusz - pomnik
4.12.1.4.3. Mickiewicz opisuje dwa pomniki - Piotra Wielkiego i Marka Aureliusza. Władcy są swoimi przeciwieństwami
4.12.1.4.4. Piotr Wielki - osoba
4.12.1.4.5. Piotr Wielki - pomnik
4.12.1.5. Przegląd wojska
4.12.1.5.1. Car trenuje żołnierzy przed, jak plotkują mieszkańcy, planowanym atakiem na Europę
4.12.1.5.2. Przegląd zaczyna się o dziesiątej rano
4.12.1.5.3. Nikt nie wychodzi przed szereg
4.12.1.5.4. Opis koni
4.12.1.5.5. Wjazd pułków z amunicją oraz cara za nimi
4.12.1.5.6. Po przeglądzie znaleziono dwadzieścia trupów
4.12.1.5.7. Mickiewicz stwierdza że naród jest przyzwyczajony do niewoli
4.12.1.5.8. Młody Polak długo utrzymywał się przy życiu pomimo straszliwych obrażeń
4.12.1.5.9. Następnego dnia znaleziono ciało sługi w śniegu - zamarzł
4.12.1.5.10. Porównanie cara do szulera
4.12.1.6. Oleszkiewicz
4.12.1.6.1. Był litewskim malarzem. Nie wiele o nim wiadomo - bardzo tajemnicza postać.
4.12.1.6.2. W tej części Ustępu jest zapowiedź wybuchu rewolucji i końca tyranii cara.
4.12.2. Nie jest częścią dramatu, ale jest częścią „Dziadów”
4.13. „Do przyjaciół Moskali”
4.13.1. Dedykowany przyjaciołom Moskalom - dekabrystom, tym którzy sprzeciwili się carowi
4.13.2. Mickiewicz pisze o bólu jaki czuje po ich śmierci
4.13.3. Wspomniani są Aleksander Bestużew i Konrad Rylejew, szlachcice i poeci rosyjscy, którzy brali udział w rewolucji
4.13.4. Podkreślone jest uczucie przyjaźni - wyżej wspomniani mężczyźni byli przyjaciółmi poety
4.13.5. Mickiewicz przyznaje, że sam też był na układach z carem
4.13.6. Następuje kolejna zapowiedź upadku caratu i końca tyranii
4.14. OBJAŚNIENIA
4.14.1. opisy autora, własnymi słowami
5. GENEZA
5.1. WYDARZENIA Z LAT 1823-1824
5.1.1. Aresztowanie i osadzenie wraz z innymi filomatami i filaretami w zamienionym w więzienie klasztorze bazylianów w Wilnie
5.1.2. Zwolnienie z więzienia i skazanie na osiedlenie w Rosji
5.1.3. Zawarcie przyjaźni z dwoma poetami rosyjskimi podczas pobytu w Petersburgu: Konradem Rylejewem i Aleksandrem Bestużewem
6. Jest niejednorodna, ponieważ dramat romantyczny jest gatunkiem synkretycznym
6.1. Cechy dramatu romantycznego
6.1.1. Odrzucenie zasady trzech jedności
6.1.1.1. Wydarzenia rozgrywają się w kilku miejscach i w różnym czasie, nie zawsze są ułożone chronologicznie
6.1.2. Związki przyczynowo-skutkowe między kolejnymi scenami
6.1.3. Mieszanie elementów świata rzeczywistego i fantastycznego
6.1.4. Otwarta kompozycja
6.1.4.1. Brak wyraźnego zakończenia (np. takiego, które zamykałoby losy głównego bohatera)
6.1.5. SYNKRETYZM
6.1.5.1. Utwór łączy elementy liryki i epiki
6.1.5.2. Tragizm sąsiaduje z groteską i satyrą
6.1.5.2.1. np. Wielka Improwizacja Konrada
6.1.6. Symboliczna wymowa wielu epizodów
6.1.7. Nastrojowość
6.1.8. Bohater, który przechodzi przemianę wewnętrzną
6.1.8.1. Konrad przeszedł przemianę wewnętrzną podczas egzorcyzmów Księdza Piotra.
7. Ważne pojęcia
7.1. Improwizacja
7.1.1. spontaniczna wypowiedź o walorach artystcznych, wygłoszona bez wcześniejszego przygotowania
7.1.1.1. Mała Improwizacja - koniec sceny I
7.1.1.2. Wielka Improwizacja - scena II
7.2. Prometeizm
7.2.1. postawa bohatera przeciwstawiającego się Bogu/bogom/siłom wyższym; buntuje się i walczy z Nim/nimi o szczęście ludzi (zbiorowości) = postawa Konrada
7.3. Mesjanizm
7.3.1. idea głosząca zbawienie ludzkości za sprawą wybrańca - mesjasza lub wybranej przez Boga grupy/narodu
7.3.1.1. widzenie Księdza Piotra - scena V
7.3.1.1.1. zbawienie narodu Polskiego przez przyjście wybranego ("A imię jego będzie czterdzieści i cztery") - mesjanizm jednostkowy
7.3.1.1.2. Polska Chrystusem narodów - wybawienie innych narodów przez jeden wybrany - mesjanizm zbiorowy
7.4. Martyrologia
7.4.1. obraz męczeństwa, cierpienia, krwawych prześladowań; w odniesieniu do "Dziadów" najczęściej chodzi o martyrologię narodu Polskiego
7.5. Profetyzm
7.6. Psychomachia
7.6.1. walka o duszę człowieka między dobrem (dobrymi duchami) a złem (złymi duchami, szatanem)
7.7. Mistycyzm
7.7.1. stanowisko filozoficzno-religijne uznające mozliwość bezpośredniego kontaktu wierzącego człowieka, jego duszy z Bogiem i dążące do tajemniczego (mistycznego) zjednoczenia z bóstwem
7.7.1.1. Doświadczenie mistyczne ujawnia się w widzeniach snach, halucynacjach oraz wizjach zsyłanych przez Boga (natchnienie, akt twórczy, często pozbawiony logiki, zrozumienia, kompozycji i stylu). Mistycznym wizjom towarzyszyło przeświadczenie o misji.
7.7.1.1.1. Romantycy łączyli mistykę z ezoteryką (sferą doświadczeń duchowych dostępną tylko dla wybranych/wtajemniczonych) oraz m.in. kabałą.
7.8. Kabała
7.8.1. ezoteryczny nurt w judaizmie, który interpretując Biblię odnosi się do tajemnej siły liczb, liter i imion
7.8.1.1. Na niej Mickiewicz zbudował wizję w Widzeniu Księdza Piotra (imię "czterdzieści i cztery" jest formułą kabalistyczną).
8. AUTOR - ADAM MICKIEWICZ
8.1. Zmarł 26 listopada 1855 w Stambule
8.2. Urodzony 24 grudnia 1798 w Zaosiu koło Nowogródka
8.3. Polski poeta, działacz polityczny, publicysta, tłumacz, filozof, działacz religijny, mistyk, organizator i dowódca wojskowy, nauczyciel akademicki.
8.4. Uważany za jednego z najwybitniejszych twórców epoki romantyzmu, zaliczany do grona tzw. Trzech Wieszczów
8.5. Poeta przeobrażeń, bard słowiański
9. POSTACIE:
9.1. GŁÓWNE, NIOSĄCE IDEĘ:
9.1.1. Konrad
9.1.1.1. Buntownik, dumny
9.1.1.2. Postawa prometejska
9.1.1.3. Wyzywa Boga na pojedynek, obraża Go
9.1.1.4. Bóg milczy wobec niego
9.1.1.5. Indywidualizm
9.1.1.6. Zmiana jego imienia (z Gustawa) ma miejsce w "Prologu"
9.1.1.7. Nie pozwala bluźnić imienia Maryi (pieśń Jankowskiego z refrenem: "Jezus Maryja"
9.1.1.8. Skupia w sobie kilka typów bohatera
9.1.1.8.1. Gustaw - romantyk, kochanek
9.1.1.8.2. Konrad - więzień osadzony w celi bazylianów, spiskowiec-patriota, poeta (Mała i Wielka Improwizacja)
9.1.1.8.3. Konrad w scenie IX - zesłaniec
9.1.1.8.4. Konrad w "Ustępie" - pielgrzym
9.1.1.9. Przechodzi przemianę wewnętrzną
9.1.1.9.1. Początkowo ma poczucie własnej wyjątkowości, niezwykłości, gardzi innymi ludźmi, uważa się za równego Bogu.
9.1.1.9.2. Po egzorcyzmach księdza Piotra staje się pokorny, zdaje sobie sprawę z własnych ograniczeń.
9.1.2. Ks. Piotr
9.1.2.1. Patriota, kocha cały naród
9.1.2.2. Pokorny, oddany Bogu
9.1.2.3. Idea mesjanizmu
9.1.2.4. Bóg objawia mu wizję
9.1.2.4.1. Otrzymał od Boga prorocze widzenie przyszłości Polski oraz dar przepowiadania przyszłości bohaterów (przewidział śmierć Doktora i dalsze losy Konrada)
9.1.2.4.2. wizja dotycząca losów Polski (porównanie cara do Heroda a Polski do Chrystusa) oraz zsyłek polskiej młodzieży na Syberię
9.1.2.5. zakonnik, bernardyn
9.1.2.6. Za pomocą egzorcyzmów wypędza złe duchy z Konrada
9.2. HISTORYCZNE
9.2.1. Senator Nowosilcow
9.2.1.1. Przeciwnik, opresor
9.2.1.2. Uosobienie zła
9.2.1.3. Pragnie władzy i siły, próbuje przypodobać się carowi
9.2.2. Car Aleksander
9.2.2.1. zawsze w zielonym mundurze ze złotym kołnierzem
9.2.2.2. despota, tyran, zły władca
9.2.2.2.1. Podporządkował sobie naród tak, że każdy liczył się z jego zdaniem, każdy chciał być przez niego zauważony
9.2.2.3. nie ma zamiaru myśleć o zarządzaniu narodem, tylko cieszy się władzą
9.2.2.4. każde jego zachcianki są zaspokajane
9.2.2.5. czerpie radość z rozkazywania i bycia najważniejszym
9.2.2.5.1. "Jak stary szuler, choć już nie ma gracz, Miesza i zbiera i znów miesza karty: Choć towarzystwo samego zostawi, On się sam z sobą kartami zabawi"
9.2.3. Jan Sobolewski
9.2.3.1. Przedstawia świadectwo męczeństwa narodu polskiego - MARTYROLOGIA
9.2.3.1.1. Prowadzony przez uzbrojonych żołnierzy "Wojsko z bronią z bębnami co stało we dwa rządy"
9.2.3.1.2. Każdy więzień miał ogoloną głowę
9.2.3.1.3. Więzieni w bardzo trudnych warunkach
9.2.3.1.4. Mimo katorgi, więźniowie nie tracili patriotyzmu "I trzykroć krzyknął "Jeszcze Polska nie zginęła!" "
9.2.3.2. Porównuje cierpienie młodzieży do męki Jezusa - SAKRALIZACJA CIERPIENIA
9.2.3.2.1. Sakralizacja - uświęcenie, podniesienie do rangi wyższej
9.2.3.3. Należał do towarzystw Filomatów i Filaretów. Ukończył wydział matematyczno-fizyczny na Uniwersytecie Wileńskim. Był nauczycielem. Został skazany na zesłanie i wcielony do korpusu inżynierskiego. Zmarł jako pierwszy z Filaretów jesienią 1829 roku. W utworze m.in. opowiada o wywózce na Sybir młodzieży ze Żmudzi - przytacza historie Wasilewskiego i Janczewskiego, którzy swoimi postawami dodawali siły narodowi i byli symbolem wytrwałości.
9.2.4. Ignacy Domeyko (Żegota)
9.2.4.1. Był filomatą. Ukończył wydział matematyczno-fizyczny na Uniwersytecie Wileńskim. Brał udział w Powstaniu listopadowym. W utworze jest nowym więźniem, opowiada o strachu na Litwie i swoim aresztowaniu. Liczy na uwolnienie.
9.2.5. Tomasz Zan
9.2.5.1. Naczelnik młodzieży
9.2.5.1.1. Pochodził z niezamożnej szlachty litewskiej. Ukończył ten sam uniwersytet co Ignacy Domeyko na tym samym wydziale. Był nauczycielem w Wilnie oraz jednym z założycieli towarzystw Filomatów, Filaretów oraz Promienistych. Zyskał uznanie wśród młodzieży, kolegów. Został aresztowany w 1823 roku. W procesie chciał wziąć całą winę na siebie. Został skazany na rok twierdzy i zesłanie do Orenburga.
9.2.6. Antoni Frejend
9.2.7. Feliks Kołakowski
9.2.8. Jakub Jagiełło
9.2.9. Adolf Januszkiewicz
9.2.10. Adam Suzin
9.2.11. Onfury Pietraszkiewicz
9.2.12. August Bécu
9.2.12.1. Doktor, ojczym Juliusza Słowackiego
9.2.13. Wacław Pelikan
9.2.14. Leon Bajkow
9.3. MISTYCZNE:
9.3.1. Złe i dobre duchy
9.3.1.1. PSYCHOMACHIA
9.3.2. Belzebub
9.3.3. Anioł stróż
9.4. EPIZODYCZNE
9.4.1. Rollison
9.4.2. Matka Rollisona
9.4.3. Guślarz
10. Najważniejsze problemy
10.1. BUNT
10.1.1. Bunt Konrada
10.1.1.1. Wynika z niezgody na cierpienie Polaków pod rosyjskim zaborem.
10.1.1.2. Pierwszy przejaw buntu - "Pieśń Zemsty"/"pieśń wampiryczna" ("Tak! zemsta, zemsta, zemsta na wroga, Z Bogiem, a choćby mimo Boga!")
10.1.1.2.1. W pieśni tej Konrad, wbrew etyce chrześcijańskiej oraz wierze w boską sprawiedliwość, namawia rodaków do krwawej zemsty.
10.1.1.3. W Wielkiej Improwizacji domaga się od Boga władzy nad ludzkimi duszami.
10.1.1.3.1. Konrad jest przekonany, że potrafiłby lepiej pokierować losami świata.
10.1.1.3.2. Jak Prometeusz sprzeciwia się Bogu w imię dobra ludzkości (prometeizm).
10.1.1.3.3. Zarzuca stwórcy, że przekłada mądrość nad miłość (jest to ciężkie oskarżenie).
10.2. DOBRO A ZŁO
10.2.1. prometejski bunt Konrada skażony pychą i dumą vs. pokora i ufność w bożą opatrzność Księdza Piotra
10.2.2. Przenikanie w utworze świata ludzi i postaci nadprzyrodzonych (dobre i złe duchy).
10.2.2.1. Walka między dobrymi i złymi duchami, siłami anielskimi i szatańskimi - psychomachia, czyli walka o duszę głównego bohatera.
10.2.2.2. Na bieg wydarzeń wpływają sny, proroctwa, widzenia (obecność metafizyki w dramacie).
10.2.2.3. Wykorzystanie przestrzeni - podział sceny na "stronę prawą"(symbolizującą dobro) i "stronę lewą" (przedstawiającą zło).
10.2.2.4. Personifikacja sił dobra (anioły) i zła (diabły demony).
10.3. MESJANIZM
10.3.1. III część "Dziadów" dawała nadzieję Polakom pogrążonym w rozpaczy po klęsce powstania listopadowego.
10.3.2. Mesjanizm głosił, że męczeństwo narodu polskiego jest ofiarą, dzięki której cały świat, inne narody uwolnią się od tyranii (porównanie Polski do Chrystusa narodów).
10.3.2.1. Chrystus - Polska
10.3.2.2. Męka Pańska, ukrzyżowanie, obraz krzyża ("ramiona długie na całą Europę")
10.3.2.3. oprawcy, tyranii - zaborcy
10.3.2.3.1. Rakus (pojenie octem) - Austria
10.3.2.3.2. Borus (pojenie żłócią) - Prusy
10.3.2.3.3. żołdak Moskal ("z kopią przyskoczył"-porównanie do przebicia boku pańskiego na krzyżu) - Rosja
10.3.2.4. Matka Wolność - Maryja
11. Utwór można wykorzystać w wypowiedziach dotyczących
11.1. Przemiany bohatera
11.2. Patriotyzmu
11.3. Buntu prometejskiego
11.4. Ingerencji szatana (i innych postaci nadprzyrodzonych) w los człowieka i dzieje ludzkości
11.5. Idei mesjańskiej
11.6. Narodowego męczeństwa (martyrologii)
11.7. Miłości i jej odmian
12. Kontynuacje i nawiązania
12.1. LITERATURA
12.1.1. Adam Mickiewicz II i IV część "Dziadów"
12.1.1.1. postać bohatera, związki między światem żywych i umarłych, obrzęd dziadów
12.2. TEATR
12.2.1. "Dziady", reż. Kazimierz Dejmek
12.3. FILM
12.3.1. "Lawa. Opowieść o "Dziadach" Adama Mickiewicza", reż. Tadeusz Konwicki (adaptacja)