1. Khái niệm
1.1. Là phương pháp giáo viên tổ chức cho học sinh sử dụng các giác quan để tri giác các sự vật, hiện tượng
1.2. Từ đó rút ra những kết luận cơ bản
2. Tác dụng
2.1. Dễ dàng tri giác các sự vật, hiện tượng để hình thành khái niệm, biểu tượng chính xác
2.2. Là phương pháp mang lại hiệu quả cao, phát triển năng lực tư duy , năng lực quan sát và ngôn ngữ cho các em
2.3. Dễ phối hợp với các phương pháp khác như phương pháp giảng giải, thảo luận nhóm, trò chơi,...
3. Các bước thực hiện
3.1. Bước 1: Lựa chọn đối tượng quan sát
3.1.1. Tùy theo nội dung học tập, giáo viên sẽ lựa chọn đối tượng quan sát tùy theo trình độ đối với học sinh và phù hợp với điều kiện thực tế, điều kiện địa hình
3.2. Bước 2: Xác định mục đích quan sát
3.2.1. Trong quá trình quan sát không phải học sinh lúc nào cũng rút ra được đặc điểm của đối tượng. Vì vậy ở mỗi đối tượng, giáo viên cần xác định mục đích quan sát một cách cụ thể
3.3. Bước 3: Tổ chức và hướng dẫn học sinh quan sát
3.3.1. tổ chức cho học sinh quan sát theo hình thức cá nhân, nhóm hoặc là cả lớp và điều đó tùy thuộc vào số lượng dụng cụ phù hợp để giáo viên có thể chuẩn bị được. Tùy thuộc vào năng lực quản lí của thầy cô
3.3.2. Các nhóm có thể cùng quan sát đối tượng để giải quyết chung một nhiệm vụ học tập hoặc mỗi nhóm có thể có một đối tượng quan sát riêng, giải quyết nhiệm vụ riêng.
3.3.3. Nếu đối tượng quan sát là vật thật ( động, thực vật tươi sống, các dạng vật liệu thường dùng...), GV cần khuyến khích HS sử dụng các giác quan khác nhau vào quá trình quan sát nhầm thu được biểu tượng đầy đủ, chính xác, sinh động về đối tượng.
3.3.4. Khi hướng dẫn quan sát giáo viên sử dụng những câu hỏi nhằm giúp các học sinh quan sát từ toàn thể rồi đến các bộ phận và chi tiết. Quan sát từ bên ngoài rồi đến bên trong của sự vật hiện tượng. Sau đó đưa ra so sánh các đối tượng cùng loại để các em biết hoặc tìm ra các đặc điểm giống và khác nhau
3.4. Bước 4: Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả quan sát được về đối tượng
3.4.1. Kết thúc quan sát, từng cá nhân hoặc đại diện các nhóm báo cáo kết quả quan sát, cả lớp lắng nghe và bổ sung ý kiến
3.4.2. Giáo viên đưa ra kết luận
3.4.3. Giáo viên chính xác hóa kết quả quan sát, rút ra kết luận khoa học
4. Ví dụ: Bài 47-Hoa ( Tự nhiên và xã hội lớp 3)
4.1. Dự kiến câu hỏi
4.1.1. Hoa có màu gì?
4.1.2. Hinh dạng, mùi hương của hoa thế nào
4.1.3. Hoa có mấy bộ phận?
4.2. Tiến hành tổ chức
4.2.1. Giới thiệu vấn đề quan sát
4.2.1.1. Gv hỏi: - Hoa thường có màu sắc đẹp và hương thơm. Hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu về các loài hoa.
4.2.2. Tiến hành tổ chức, hướng dẫn học sinh quan sát
4.2.2.1. Gv cho Hs quan sát theo hình thức nhóm, học sinh sẽ quan sát hoa tự sưu tầm ở nhà và hình ảnh gv cung cấp và biết được các màu sắc, hình dạng hoa. Có sự hiểu biết về sự đa dạng về màu sắc, mùi hương, hình dạng hoa.
4.2.2.2. Gv tổ chức thông qua hoạt động quan sát cá nhân , học sinh sẽ nhận diện được các bộ phận của hoa là như thế nào.
4.2.2.3. Gv yêu cầu Hs quan sát hoa, học sinh sẽ hiểu rõ về vai trò và lợi ích của hoa bằng việc học sinh quan sát hoa và cho biết hoa đó đùng để làm gì
4.2.3. Tiến hành quan sát
4.2.3.1. Học sinh tiến hành quan sát theo nhóm và báo cáo kết quả
4.2.3.2. Gv yêu cầu trình bày báo cáo nhận xét
4.2.3.3. Gv tổng hợp và kết luận từng vấn đề liên quan đến kiến thức về hoa
4.2.4. Không phải lúc nào cũng tìm được đối tượng quan sát phù hợp với nội dung và mục tiêu bài học.
5. Ưu, nhược điểm
5.1. Ưu
5.1.1. Tạo hứng thú cho học sinh học tập, phát triển khả năng tập trung, chú ý, óc tò mò khám phá khoa học.
5.1.2. Học sinh được sử dụng phối hợp nhiều giác quan để tri giác sự vật, hiện tượng, hình thành được các biểu tượng, khái niệm cụ thể về hiện tượng
5.1.3. Phát triển tư duy và nâng cao tính tự lực, tích cực của học sinh.
5.2. Nhược
5.2.1. Sử dụng phương pháp quan sát đòi hỏi việc chuẩn bị đồ đùng dạy học công phu, tốn thời gian, tốn kém
5.2.2. Học sinh thường quan sát cái cụ thể bên ngoài,ít tập trung vào bản chất của sự vật, hiện tượng, hạn chế tư duy trừu tượng của học sinh
5.2.3. Giáo viên khó quản lí, bao quát lớp học và học sinh khó tập trung sau khi thực hành quan sát xong
5.3. Lưu ý
5.3.1. Chuẩn bị đầy đủ đối tượng quan sát phù hợp với nội dung mục tiêu bài học: tranh ảnh, vật mẫu...
5.3.2. Trong quá trình quan sát , giáo viên đưa ra những câu hỏi cho các em quan sát. Các em sẽ hình thành năng lực quan sát
5.3.3. Giáo viên tổ chức lớp học chu đáo, xác định thời điểm tổ chức cho học sinh quan sát
5.3.4. Việc hướng dẫn tổ chức cần phải phực tạp dần phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh